EUDR od zera. Co musi zrobić Twoja firma przed 30 grudnia 2026 (7 kroków)

Poniedziałek, 9:15. Szef wraca ze spotkania z klientem i rzuca w Twoją stronę: „Słuchaj, klient pyta o EUDR. Ogarnij to, dobra?”. Kiwasz głową. Siadasz do komputera, wpisujesz „EUDR” w wyszukiwarkę i po kwadransie masz w głowie kody CN, geolokalizację działek, DDS, operatorów, podmioty handlowe i datę, która ciągle się przesuwała. Znasz to?

Jeżeli tak, to jesteś w bardzo licznym gronie. EUDR trafia dziś na biurka ludzi z jakości, zakupów, ochrony środowiska i logistyki, którzy nigdy wcześniej nie mieli do czynienia z łańcuchem dostaw surowców leśnych czy rolnych. Na start nikt nie daje im mapy. Dostają tylko termin.

W tym artykule dostaniesz tę mapę. Wyjaśnię, czym jest EUDR, kogo dotyczy, od kiedy obowiązuje i jak ustalić rolę Twojej firmy. Na koniec rozpiszę 7 kroków, które możesz zacząć realizować jeszcze w tym tygodniu.

Bazuję na wiedzy Małgorzaty Woźniak, specjalistki ds. EUDR, ISO 14001, ESG i PPWR, która od 15 lat pracuje w przemyśle i jest autorką szkolenia „EUDR w praktyce” w Szkole Jakości. Dokładam do tego swoje spojrzenie audytora. Przez lata audytowałem procesy w branży lotniczej, gdzie identyfikowalność każdej części to podstawa. Powiem Ci jedno: EUDR to w gruncie rzeczy identyfikowalność, tylko zamiast numeru seryjnego masz działkę na drugim końcu świata.

Rozsiądź się wygodnie. Zaczynamy.

‍

Co to jest EUDR?

EUDR to skrót od angielskiego EU Deforestation Regulation, czyli rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 w sprawie wylesiania. Jego cel jest prosty: na rynek UE nie mają trafiać produkty, które przyczyniły się do wylesiania lub degradacji lasów.

Rozporządzenie zastępuje wcześniejsze unijne rozporządzenie w sprawie drewna (EUTR), ale idzie dużo dalej. EUTR dotyczył tylko drewna. EUDR obejmuje siedem surowców i setki wyrobów, które z nich powstają.

Najważniejsza rzecz na start: to jest rozporządzenie, a nie dyrektywa. Działa bezpośrednio w każdym kraju UE. Nie musi czekać na polską ustawę, żeby zacząć obowiązywać. Do tego wrócimy, bo to jeden z najczęstszych mitów.

‍

Trzy warunki, które musi spełnić produkt

Artykuł 3 rozporządzenia mówi, że produkt objęty EUDR można wprowadzić na rynek UE albo z niego wywieźć tylko wtedy, gdy spełnia trzy warunki naraz:

1. Jest wolny od wylesiania. Surowiec pochodzi z gruntu, który nie został wylesiony po 31 grudnia 2020 roku, a drewno pozyskano bez degradacji lasu.
2. Został wyprodukowany legalnie. Zgodnie z prawem kraju pochodzenia: prawem do gruntu, ochroną środowiska, prawem pracy, podatkami, prawami człowieka i prawami ludności rdzennej.
3. Jest objęty oświadczeniem o należytej staranności (DDS). To oświadczenie składa się w unijnym systemie informacyjnym, zanim towar trafi na rynek.

W branży mówi się na to krótko: „no data, no market”. Brak danych o pochodzeniu oznacza brak wprowadzenia na rynek. Nie ma tu miejsca na „chyba jest dobrze”.

‍

Kogo dotyczy EUDR?

Tu zaczyna się najwięcej nieporozumień. O tym, czy EUDR dotyczy Twojej firmy, decydują dwie rzeczy: produkt i rola, jaką firma pełni w danym przepływie towaru. Branża, w której działasz, nie ma tu znaczenia.

‍

Krok A: czy produkt jest w zakresie?

Rozporządzenie obejmuje siedem surowców: drewno, kakao, kawę, olej palmowy, soję, bydło i kauczuk. Ale uwaga. O tym, czy Twój produkt jest objęty, decyduje kod CN z załącznika I do rozporządzenia, a nie nazwa surowca.

Przykłady wyrobów z zakresu: meble, płyty drewnopochodne, palety, papier i karton, czekolada, kawa palona, śruta sojowa, pasze, wołowina, opony.

Ważna zmiana z września 2026 roku. Rozporządzenie delegowane Komisji 2026/2102 zmieniło załącznik I i jest stosowane od 18 września 2026 roku. Z zakresu wypadły między innymi skóry bydlęce i wyroby skórzane, większość wyrobów z gumy wulkanizowanej, siedzenia do pojazdów i druki. Jeżeli ktoś w Twojej firmie zrobił analizę zakresu przed wrześniem, ta analiza jest nieaktualna.

Pułapka opakowań. Paleta, karton czy skrzynia, w której wysyłasz inny towar, jest poza EUDR. Ta sama paleta sprzedawana jako produkt jest w zakresie. Kod CN produktu, nie materiał, z którego jest zrobione opakowanie.

‍

Krok B: jaką rolę pełnisz w tym przepływie?

Rolę ustalasz dla konkretnego produktu i konkretnej transakcji, a nie dla całej firmy. Jedna importowana sklejka może zmienić rolę firmy dla tego jednego przepływu.

• Podmiot (operator). Importujesz spoza UE, eksportujesz z UE albo sam wprowadzasz surowiec wytworzony w UE (las, hodowla, uprawa). Masz pełną należytą staranność: zbierasz informacje, oceniasz i ograniczasz ryzyko, składasz DDS przed wprowadzeniem, a numer DDS podajesz w zgłoszeniu celnym.
• Mikro lub mały podmiot pierwotny. Jesteś mikro lub małą firmą w kraju niskiego ryzyka i sprzedajesz to, co sam wyprodukowałeś. Składasz jednorazową uproszczoną deklarację, której identyfikator przekazujesz dalej.
• Podmiot na dalszym etapie łańcucha. Kupujesz w UE i przetwarzasz, a surowce mają już DDS lub deklarację. Nie składasz DDS. Zbierasz dane dostawców i odbiorców oraz numery DDS od tego, kto wprowadził towar, i trzymasz je przez 5 lat.
• Podmiot handlowy. Kupujesz w UE i odsprzedajesz bez przetwarzania: hurt, dystrybucja, sklep. Obowiązki podobne jak wyżej. Dla małych i średnich firm to w praktyce kartoteka kontrahentów z numerami i 5 lat archiwum.
• Dwie role naraz. Część surowców kupujesz w UE, a część importujesz sam. To najczęstszy przypadek w produkcji. Dla importu składasz DDS, dla zakupów krajowych zbierasz numery. Każdy przepływ zapisujesz osobno.

Zwróć uwagę na ostatni punkt. Każdy audytor wie, że najwięcej problemów nie siedzi w typowym przypadku, tylko w wyjątkach. W EUDR jest dokładnie tak samo. Firma, która „generalnie kupuje w Polsce”, a raz na kwartał sprowadza partię sklejki z Azji, ma dla tej partii zupełnie inne obowiązki.

‍

Od kiedy obowiązuje EUDR?

Data była przesuwana dwukrotnie, za każdym razem o 12 miesięcy. Ostatnie przesunięcie wprowadziło rozporządzenie (UE) 2025/2650. Stan na koniec października 2026 roku wygląda tak:

• 30 grudnia 2026 roku: duże i średnie firmy, a także mikro i małe firmy w zakresie drewna objętego wcześniej EUTR oraz mikro i małe firmy założone po 31 grudnia 2024 roku.
• 30 czerwca 2027 roku: pozostałe mikro i małe firmy założone do 31 grudnia 2024 roku.
• 30 grudnia 2027 roku: nowe pozycje dodane do załącznika I, na przykład kawa rozpuszczalna i kolejne pochodne oleju palmowego.

Komisja Europejska w maju 2026 roku, przy pakiecie uproszczeń, zapowiedziała, że nie otwiera ponownie tekstu rozporządzenia. Nie ma obecnie propozycji kolejnego przesunięcia. Planuj więc na 30 grudnia, a nie na „pewnie znowu przesuną”.

Wielkość firmy liczysz według ustawy o rachunkowości (dyrektywa 2013/34/UE), razem z grupą kapitałową. To nie jest ta sama definicja MŚP, którą znasz z wniosków o dotacje.

‍

4 mity o EUDR, które słyszę najczęściej

Zanim przejdziemy do planu, rozbrójmy cztery zdania, które padają na prawie każdym spotkaniu o EUDR.

‍

Mit 1: „Mamy FSC, więc nas to nie dotyczy”

Certyfikat FSC czy PEFC pomaga w ocenie ryzyka. Nie zastępuje jednak danych, geolokalizacji działek ani oświadczenia DDS. To narzędzie, a nie zwolnienie z obowiązku.

‍

Mit 2: „Hurtownia musi nam dać numer DDS”

Numer DDS dostajesz od tego, kto pierwszy wprowadził towar na rynek UE. Hurtownia, która tylko odsprzedaje, sama numeru nie tworzy. Od niej zapisujesz jej dane i numery, które przekazuje dalej.

‍

Mit 3: „Drewno z Polski, więc nic nie musimy”

Polska jest krajem niskiego ryzyka, więc ocena jest uproszczona. Ale obowiązek zbierania danych i złożenia DDS u pierwszego wprowadzającego zostaje.

‍

Mit 4: „Nie ma polskiej ustawy, więc czekamy”

Polska ustawa ma wyznaczyć organy kontroli i kary, a jej projekt zakłada 14 dni vacatio legis. Samo rozporządzenie działa jednak bezpośrednio. Czekanie na ustawę nie przesuwa terminu ani o dzień.

Dobrą praktyką jest zapisanie wyniku analizy zakresu i roli z datą, nazwiskiem osoby i uzasadnieniem. Polska ustawa nie przewiduje interpretacji indywidualnych, więc przy kontroli jedyną ochroną firmy jest udokumentowana własna analiza: kto, kiedy i na jakiej podstawie zdecydował.

‍

Jak wygląda kontrola EUDR?

Wyobraź sobie kontrolera. Nie zapyta, czy macie „wdrożony EUDR”. Weźmie jedną fakturę i poprosi, żebyś odtworzył całą ścieżkę: kod CN, rola firmy w tym przepływie, dostawca, działka, ocena ryzyka, numer DDS.

To jest dokładnie to samo podejście, które stosuje każdy dobry audytor (więcej o tym w artykule Jak przeprowadzić audyt krok po kroku). Nie pyta „czy macie procedurę?”, tylko „pokaż mi na przykładzie”. Jeżeli zebranie danych do jednej transakcji wymaga kilku dni i pięciu przypadkowych osób, system nie działa. Nawet jeśli procedura leży w segregatorze.

Małgorzata w swoim szkoleniu nazywa to „teczką transakcji”. Jedno miejsce, w którym dla każdej dostawy leżą dane, dowody i numer. Jeżeli numer DDS siedzi w mailu od handlowca, a ERP nie ma na niego pola, ścieżka urywa się na przyjęciu dostawy.

Szybki test dla Ciebie: weź jedną fakturę zakupu surowca lub wyrobu z zakresu EUDR z ostatniego miesiąca. Sprawdź, ile czasu zajmie Ci znalezienie kodu CN, nazwy dostawcy, kraju pochodzenia i numeru DDS. Jeżeli więcej niż 15 minut, masz pierwszy punkt do poprawy.

‍

EUDR w 7 krokach: plan dla początkującego

Teraz konkret. Oto kolejność, w której warto przejść przez EUDR, jeżeli dopiero zaczynasz. Każdy krok kończy się czymś, co da się pokazać.

1. Zrób listę produktów z kodami CN. Wyeksportuj z ERP indeksy zakupowe i sprzedażowe. Porównaj kody CN z załącznikiem I po zmianach z września 2026 roku. Zapisz datę decyzji. Efekt: lista „w zakresie” i „poza zakresem”.
2. Ustal wielkość firmy i swój termin. Policz według ustawy o rachunkowości, z grupą kapitałową. Efekt: jedna data, do której pracujesz.
3. Przypisz rolę do każdego przepływu. Import, zakup krajowy, eksport, sprzedaż. Osobno. Efekt: tabela przepływów z rolą i uzasadnieniem.
4. Wyznacz koordynatora i właścicieli. Koordynator EUDR plus zastępca. Do tego po jednej osobie w zakupach, magazynie, produkcji i sprzedaży. Efekt: nazwiska, nie działy.
5. Wyślij pismo do dostawców. Z listą indeksów, zakresem danych, o które prosisz, i terminem odpowiedzi. Efekt: wysłane pisma i rejestr odpowiedzi.
6. Załóż rejestr EUDR. Dla każdej dostawy: dostawca, kod CN, kraj, numer DDS lub dane do DDS, data. Jeżeli ERP nie ma pola na numer DDS, zgłoś to do IT już teraz. Efekt: działający rejestr, a nie plan rejestru.
7. Zrób próbę generalną na jednej fakturze. Odtwórz całą ścieżkę, tak jak zrobiłby to kontroler. Zapisz, gdzie się urwała. Efekt: lista luk do zamknięcia przed 30 grudnia.

Zauważ, że plan nie zaczyna się od pisania procedury. Procedura ma sens wtedy, kiedy wiesz, co i dla kogo opisujesz. Zaczynasz od danych.

‍

Pakiet startowy EUDR: 4 pliki, żeby nie zaczynać od pustej kartki

Kroki 5, 6 i 7 brzmią prosto, dopóki nie usiądziesz do pustego dokumentu. Co dokładnie napisać do dostawcy? Jakie kolumny powinien mieć rejestr? Jak sprawdzić, czy firma jest gotowa?

Dlatego razem z Małgorzatą przygotowaliśmy bezpłatny Pakiet startowy EUDR. W środku są 4 pliki:

• Pismo do dostawcy po polsku i angielsku (Word): gotowy tekst z listą danych, o które prosisz.
• Kwestionariusz dostawcy (Excel): żeby odpowiedzi wracały w jednym formacie, a nie w dziesięciu różnych mailach.
• Rejestr EUDR (Excel): kolumny, które pozwolą odtworzyć ścieżkę jednej transakcji.
• Test gotowości EUDR (PDF): 20 pytań, wynik w 45 minut i plan działań do startu przepisów.

🚨 Pobierz bezpłatnie ➡️ Pakiet startowy EUDR (4 pliki)

‍

FAQ, czyli najczęstsze pytania o EUDR

Czy EUDR dotyczy małych firm?

Tak, ale z późniejszym terminem. Mikro i małe firmy założone do 31 grudnia 2024 roku mają czas do 30 czerwca 2027 roku. Wyjątek: mikro i małe firmy w zakresie drewna objętego wcześniej EUTR, które muszą być gotowe 30 grudnia 2026 roku.

‍

Co to jest DDS?

DDS (due diligence statement) to oświadczenie o należytej staranności. Składa się je w unijnym systemie informacyjnym przed wprowadzeniem towaru na rynek lub jego wywozem. Po złożeniu dostajesz numer referencyjny, który przekazujesz dalej w łańcuchu dostaw i podajesz w zgłoszeniu celnym.

‍

Czy każda firma musi składać DDS?

Nie. DDS składa podmiot, czyli firma, która pierwsza wprowadza towar na rynek UE albo go wywozi. Podmioty na dalszym etapie łańcucha i podmioty handlowe zbierają i przechowują numery DDS oraz dane dostawców i odbiorców.

‍

Jak długo trzeba przechowywać dokumentację EUDR?

Pięć lat. Dotyczy to zarówno informacji zebranych w ramach należytej staranności, jak i danych dostawców i odbiorców.

‍

Czym jest geolokalizacja działki?

To współrzędne miejsca, w którym wyprodukowano surowiec. Dla działek do 4 hektarów wystarczy punkt, dla większych potrzebny jest wielokąt. Tę informację musi mieć firma, która składa DDS.

‍

Jakie są kary za naruszenie EUDR?

Rozporządzenie (art. 25) określa, że maksymalna kara pieniężna ma wynosić co najmniej 4% rocznego obrotu w UE. Konkretne stawki i organy kontroli w Polsce ustali krajowa ustawa, która jest na etapie projektu.

‍

Czy EUDR zostanie znowu przesunięty?

Na koniec października 2026 roku nie ma takiej propozycji. Komisja w maju 2026 roku zapowiedziała, że nie będzie zmieniać tekstu rozporządzenia. Sprawdzaj komunikaty w EUR-Lex, ale planuj na obowiązujące daty.

‍

Chcesz przejść przez EUDR krok po kroku, z ekspertką?

Jeżeli dostałeś EUDR „do ogarnięcia” i chcesz mieć pewność, że niczego nie pomijasz, mam dla Ciebie konkretne rozwiązanie.

W Szkole Jakości przygotowaliśmy szkolenie EUDR w praktyce: od oceny produktu do wdrożenia w firmie, prowadzone przez Małgorzatę Woźniak. To 7 modułów i 31 lekcji. Dowiesz się z niego między innymi:

• jak ustalić zakres i rolę firmy dla każdego przepływu,
• jak rozmawiać z dostawcami i co zrobić, gdy dostawca odpowie, że lista działek to tajemnica handlowa,
• jak przeprowadzić ocenę i ograniczanie ryzyka,
• jak przygotować „teczkę transakcji”, która obroni się przy kontroli,
• jak zrobić próbę generalną przed startem przepisów.

Wybierając szkolenie w Szkole Jakości:

• dostęp otrzymujesz natychmiast,
• uczysz się w swoim tempie, w krótkich lekcjach,
• dołączasz do grupy kursantów i ekspertów,
• otrzymujesz certyfikat w dwóch językach wydawany przez instytucję szkoleniową o numerze 2.18/00117/2020.

🚨 Sprawdź szczegóły szkolenia ➡️ EUDR w praktyce

‍

Podsumowanie

EUDR wygląda groźnie, dopóki nie rozłożysz go na części. Produkt i jego kod CN. Rola firmy w każdym przepływie. Termin wynikający z wielkości firmy. Dane od dostawców w jednym rejestrze. Na końcu próba generalna na jednej fakturze.

Do 30 grudnia zostało kilka tygodni. To wystarczy, żeby przejść 7 kroków, jeżeli zaczniesz od danych, a nie od procedury. Jeżeli masz pytania o swoją sytuację albo doświadczenia z pierwszych rozmów z dostawcami, podziel się nimi w komentarzu.