
Analiza Pareto niezgodności krok po kroku. Przykład z produkcji i arkusz, który liczy sam
Kierownik produkcji zatrzymuje Cię na korytarzu: „Zrób coś z tą jakością”. Klient przysłał właśnie drugą w kwartale reklamację na zadziory. Kontrola końcowa „coś tam odrzuca”, ale nikt nie wie, ile i czego. Na odprawie każdy ma swoją teorię: jeden mówi o zadziorach, drugi o wymiarze, trzeci o nowej partii pręta. Wszyscy mają trochę racji i nikt nie wie, od czego zacząć. Znasz to?
Jeżeli tak, to dobrze trafiłeś. Na takie sytuacje jest jedno z najprostszych i najskuteczniejszych narzędzi jakości: analiza Pareto. Wystarczą dwa tygodnie danych, arkusz i kwadrans, żeby zamiast pięciu teorii mieć jedną decyzję.
W tym artykule przejdziemy analizę Pareto niezgodności krok po kroku na jednym przykładzie z liczbami. Fikcyjna firma TulMet toczy tuleje, ma 412 wad w dwa tygodnie i musi zdecydować, co atakuje pierwsze. Pokażę Ci, jak zebrać dane, jak ułożyć kategorie, jak czytać wykres, jakie błędy psują Pareto i co zrobić z wynikiem, żeby nie skończył jako slajd na zebraniu.
Piszę to z perspektywy praktyka. Mam za sobą 15 lat w jakości, przez wiele lat audytowałem procesy w przemyśle lotniczym i widziałem dziesiątki wykresów Pareto. Najlepsze były proste. Najgorsze były ładne.
Rozsiądź się wygodnie. Zaczynamy.
Co to jest analiza Pareto i dlaczego działa?
Wykres Pareto to słupki wad ułożone od największej do najmniejszej oraz linia, która pokazuje, jaki procent wszystkich wad dają razem. Zwykle kilka kategorii odpowiada za większość problemu. To one są Twoim celem.
Zasada nosi nazwisko włoskiego ekonomisty Vilfreda Pareto, a do jakości przeniósł ją Joseph Juran, nazywając to rozróżnieniem między „nielicznymi istotnymi” a „licznymi błahymi”. Popularna proporcja 80/20 to obrazowe uproszczenie, nie prawo natury. W Twoim procesie może to być 60/30 albo 70/20. Ważne jest co innego: problemy jakościowe prawie nigdy nie rozkładają się równo.
Analiza Pareto należy do podstawowych narzędzi jakości, obok arkusza kontrolnego, diagramu Ishikawy czy histogramu. Więcej o całej „skrzynce” przeczytasz w artykule Podstawowe narzędzia jakości: Twoja pierwsza skrzynka narzędziowa. Tutaj zajmiemy się jednym narzędziem, za to dokładnie.
Przykład, na którym pracujemy: TulMet
Żeby nie mówić ogólnie, weźmy jedną firmę. TulMet (firma fikcyjna) produkuje tuleje T-20, Ø20 h7, ze stali C45 dla producenta siłowników.
- Proces: cięcie pręta, toczenie na 4 tokarkach CNC, gratowanie ręczne, mycie, kontrola końcowa.
- Skala: 2 zmiany, około 960 sztuk na dobę.
- Punkt wyjścia: druga w kwartale reklamacja klienta na zadziory w otworze i polecenie „zrób coś z tą jakością”.
Pareto nie zaczyna się od wykresu. Zaczyna się od danych. A dane zaczynają się od miejsca, w którym ktoś patrzy na wyrób.
Krok 1: postaw bramkę i zacznij liczyć
Zanim cokolwiek narysujesz, odpowiedz na dwa pytania: gdzie wady powstają i gdzie je dziś wykrywasz. W TulMet wady powstają na toczeniu i gratowaniu, a pierwszy raz ktoś patrzy na wyrób dopiero po myciu. Dlatego stała kontrola, czyli bramka jakości (Quality Gate), powinna stanąć zaraz po gratowaniu.
Na bramce zapisujesz dwie rzeczy:
- ile sztuk sprawdzono,
- ile było wad każdego rodzaju.
Ta pierwsza liczba jest najczęściej pomijana, a bez niej nie wiesz, czy 30 wad to dużo, czy mało.
Jak długo zbierać dane? Dwa tygodnie i obie zmiany. Dwa dni to przypadek. Dwa tygodnie pokazują wzór.
Po dwóch tygodniach TulMet ma: 9 600 sprawdzonych sztuk i 412 wad. Udział wad to 412 ÷ 9 600 = 4,3%, czyli około 42 900 ppm. To punkt wyjścia, z którym porównasz wynik za kilka tygodni.
Krok 2: ułóż dobre kategorie wad
To krok, który decyduje o tym, czy Pareto cokolwiek pokaże. Złe kategorie dają ładny wykres bez żadnej informacji.
Zasady dobrych kategorii:
- 6 do 10 kategorii. Przy 25 nikt nie wybierze właściwej, przy 3 Pareto nic nie pokaże.
- „Inne” poniżej 10%. Jeśli rośnie, wydziel z niego nową kategorię.
- Jedna sztuka, jedna wada. Gdy sztuka ma dwie wady, zapisz poważniejszą.
- Nazwa mówi, co widać: „zadziory w otworze”, a nie „błąd operatora”.
- Każda kategoria ma kryterium: kiedy sztuka jest niezgodna i skąd to wiadomo.
Ostatni punkt jest ważniejszy, niż się wydaje. Jeśli dwóch kontrolerów ocenia tę samą sztukę inaczej, Twoje dane są bezwartościowe. W TulMet rysunek nic nie mówi o zadziorach, więc ustalono z klientem wzorzec graniczny: zadzior wyczuwalny paznokciem na krawędzi otworu jest niezgodny.
TulMet ma 7 kategorii: zadziory, wymiar Ø poza tolerancją, chropowatość Ra, rysy, bicie, brak fazki oraz inne.
Krok 3: policz i narysuj Pareto
Teraz najprostsza część. Sortujesz kategorie od największej do najmniejszej („Inne” zawsze na końcu, niezależnie od liczby), liczysz udział każdej i udział skumulowany.
Wynik w TulMet po dwóch tygodniach (9 600 sztuk, 412 wad):
- Zadziory: 140 sztuk, 34,0% wszystkich wad, skumulowany 34,0%.
- Wymiar Ø poza tolerancją: 111 sztuk, 26,9%, skumulowany 60,9%.
- Chropowatość Ra: 58 sztuk, 14,1%, skumulowany 75,0%.
- Rysy: 41 sztuk, 10,0%, skumulowany 85,0%.
- Bicie: 27 sztuk, 6,6%, skumulowany 91,5%.
- Brak fazki: 19 sztuk, 4,6%, skumulowany 96,1%.
- Inne: 16 sztuk, 3,9%, skumulowany 100%.

Dwie pierwsze kategorie dają razem 61% wszystkich wad. To jest odpowiedź na pytanie z korytarza: zamiast walczyć na siedmiu frontach, zajmujesz się dwoma.
Krok 4: wyciągnij wniosek, nie tylko wykres
Tu wiele analiz się zatrzymuje. Wykres jest, wszyscy kiwają głowami, a potem nic się nie dzieje. Pareto ustala kolejność, ale decyzję podejmujesz z głową.
Zadaj trzy pytania pomocnicze:
- Która wada dociera do klienta, a która zostaje w firmie?
- Która kosztuje najwięcej na sztukę: złom, poprawka, sortowanie?
- Czy mam już reklamację albo żądanie klienta w tym temacie?
W TulMet wymiar oznacza więcej złomu, ale zadziory przechodzą do klienta i są już dwie reklamacje. Decyzja: 8D na zadziory, wymiar jako następny w kolejce. Jedna wada naraz. Pięć równoległych akcji kończy się pięcioma niedokończonymi.
Szybki test dla Ciebie: weź ostatni wykres Pareto ze swojego działu. Czy obok wykresu jest zapisana decyzja: która wada, kto prowadzi, do kiedy? Jeśli nie, masz wykres, a nie analizę.
5 fakapów, które psują analizę Pareto
Fakap nr 1: same wady, bez mianownika
„30 zadziorów” nic nie znaczy, dopóki nie wiesz, czy na 300, czy na 3 000 sztuk. Bez liczby sprawdzonych sztuk nie policzysz ppm i nie porównasz okresów. A wtedy nie udowodnisz, że działania zadziałały.
Fakap nr 2: „Inne” na pierwszym miejscu
Jeśli największy słupek to „inne”, Pareto mówi Ci tylko jedno: kategorie są złe. Wróć do kroku 2 i rozbij „inne” na konkretne wady.
Fakap nr 3: kategoria „błąd ludzki”
To nie jest wada, tylko hipoteza o przyczynie. Wada to coś, co widać na wyrobie. Przyczynę ustalasz później, w 8D. Pytaj dalej: co w procesie pozwoliło człowiekowi popełnić błąd? Tam jest prawdziwa przyczyna. Więcej o tym w artykule 5 Why: prosta metoda do znalezienia prawdziwej przyczyny problemu.
Fakap nr 4: kilka wyrobów na jednym wykresie
Wady tulei i wałka na jednym wykresie się zamazują. Każdy wyrób ma inny proces i inne słabe punkty. Jeden wyrób albo jedna rodzina wyrobów na wykres.
Fakap nr 5: zapis na koniec zmiany
Z pamięci zapisuje się to, co było ostatnie albo najbardziej irytujące. Kreska w arkuszu od razu przy sztuce, nie po zmianie.
Jak audytor to wyłapuje?
Prosi o dane źródłowe wykresu. Jeżeli nie ma liczby sprawdzonych sztuk, kryteriów kategorii i okresu, z którego pochodzą dane, wykres jest tylko obrazkiem. Drugie pytanie: „Jakie działanie podjęliście na podstawie tego wykresu i skąd wiecie, że zadziałało?”. Na nie odpowiada tylko zamknięta pętla.
Co dalej z wadą numer 1? Od Pareto do 8D i CAPA
Pareto mówi, co atakować. Nie mówi, dlaczego wada powstaje. Do tego w TulMet służy 8D w wersji na jedną stronę. Najważniejsza zasada: najpierw chronisz klienta, potem szukasz przyczyny.
- Zabezpieczenie: kontrola 100% krawędzi na bramce, sortowanie 2 palet w magazynie, informacja do klienta.
- Przyczyna: tępa płytka. Dlaczego tępa? Wymieniana „na oko”, gdy operator zauważy. Dlaczego na oko? Nie ma ustalonej żywotności płytki. Dlaczego nie wykryto wcześniej? Nikt nie sprawdzał krawędzi przy maszynie.
- Działania: licznik sztuk w programie CNC i wymiana płytki co 400 sztuk (z próby wyszło, że zadzior pojawia się od około 520), kontrola krawędzi przy maszynie co 50 sztuk.
- Zapobieganie: standard żywotności narzędzi dla wszystkich 4 tokarek, aktualizacja PFMEA i planu kontroli.
Zwróć uwagę: zawsze są dwie przyczyny. Dlaczego wada powstała i dlaczego jej nie wykryto. Usuwasz obie.
Wszystkie działania trafiają do rejestru CAPA, każde z właścicielem, terminem i statusem. Bez tego nawet dobre 8D kończy się mailem, o którym po miesiącu nikt nie pamięta.
Nowe Pareto, czyli dowód, że zadziałało
Najlepsza część analizy Pareto przychodzi kilka tygodni później. Ta sama bramka, ta sama liczba sprawdzonych sztuk, nowy wykres.
W TulMet po sześciu tygodniach:
- zadziory spadły ze 140 do 22 sztuk, z 15 000 ppm w pierwszym tygodniu do około 2 100 ppm w szóstym,
- wszystkie wady spadły z 412 do 258 na tę samą liczbę sztuk, czyli z 4,3% do 2,7%,
- numerem jeden jest teraz wymiar Ø: 104 sztuki, 40% wszystkich wad.

I tu jest sedno. Analiza Pareto to nie jednorazowy wykres, tylko pętla. Mierzysz, wybierasz największy problem, usuwasz go, sprawdzasz efekt i wracasz na początek z nowym celem. Po zadziorach przychodzi czas na wymiar.
Analiza Pareto w 7 krokach: plan na 30 dni
- Tydzień 1: narysuj proces. Pół godziny na hali z operatorem. Zaznacz, gdzie wady powstają, a gdzie są wykrywane.
- Tydzień 1: postaw bramkę. Co sprawdzasz, czym, jak często, kto i co robi ze sztuką niezgodną.
- Tydzień 1: przygotuj katalog wad. 6 do 10 kategorii, każda z kryterium i, gdy się da, wzorcem granicznym.
- Tygodnie 2 i 3: zbieraj dane. Obie zmiany, liczba sprawdzonych sztuk i wady, kreska od razu przy sztuce.
- Tydzień 4: zrób Pareto. Posortuj, policz udziały, narysuj. „Inne” na końcu.
- Tydzień 4: zdecyduj. Wybierz wadę numer 1, biorąc pod uwagę klienta i koszt, a nie tylko liczbę sztuk. Uruchom 8D.
- Po 4 do 6 tygodniach: nowe Pareto. Ta sama bramka, ta sama liczba sztuk. Porównaj i wybierz kolejny cel.
Jeżeli dopiero zaczynasz w jakości, ten plan to idealny pierwszy projekt. Więcej o pierwszych tygodniach w nowej pracy przeczytasz w artykule Pierwsze 30 dni inżyniera jakości.
FAQ, czyli najczęstsze pytania o analizę Pareto
Czy analiza Pareto zawsze daje proporcję 80/20?
Nie. 80/20 to obrazowe uproszczenie. W TulMet dwie z siedmiu kategorii dały 61% wad. Ważne nie jest dokładne 80/20, tylko to, że kilka kategorii odpowiada za większość problemu.
Ile danych potrzebuję do wykresu Pareto?
Tyle, żeby pokazały wzór, a nie przypadek. W praktyce dobrze sprawdzają się dwa tygodnie i obie zmiany. Liczy się też liczba wad: przy kilku sztukach wykres niewiele powie.
Czy Pareto robić według liczby sztuk, czy według kosztu?
Najczęściej zaczyna się od liczby sztuk, bo te dane są najłatwiejsze do zebrania. Przy decyzji zawsze uwzględnij koszt i skutek dla klienta. Jedna wada u klienta potrafi kosztować więcej niż sto na złomie. Możesz też zrobić drugie Pareto według kosztu.
Ile kategorii powinien mieć wykres Pareto?
Zwykle od 6 do 10. Mniej nie pokaże różnic, więcej rozproszy dane. Kategoria „Inne” powinna być poniżej 10% i zawsze stoi na końcu wykresu.
Jak zrobić wykres Pareto w Excelu?
Posortuj kategorie malejąco, policz udział procentowy i skumulowany, a potem zrób wykres kombinowany: słupki dla liczby wad i linię dla udziału skumulowanego na drugiej osi. Nowsze wersje Excela mają też gotowy typ wykresu Pareto. Najwygodniej mieć arkusz, który sortuje i rysuje się sam z danych z bramki.
Co zrobić, gdy dwie kategorie mają podobną liczbę wad?
Wybierz tę, która dociera do klienta, kosztuje więcej albo ma już reklamację. Pareto ustala kolejność, ale decyzję podejmujesz z głową. Drugą kategorię zapisz jako następną w kolejce.
Chcesz przejść ten projekt na swoich danych?
Przygotowałem dla Ciebie bezpłatny pakiet Od Quality Gate do CAPA. To cały przykład TulMet z tego artykułu, rozpisany na 8 kroków, plus narzędzia, w których wpiszesz własne dane.
W pakiecie znajdziesz:
- Przewodnik w 8 krokach (PDF): od flow chartu przez bramkę, kategorie, Pareto i 8D do CAPA i trendu, z pytaniami pomocniczymi i typowymi błędami przy każdym kroku,
- Pętlę jakości w Excelu: arkusz bramki, katalog wad, Pareto, które sortuje się i rysuje samo, 8D na jednej stronie, rejestr CAPA i trend w ppm,
- Plakat A3: 8 kroków pętli na jednej kartce do powieszenia w biurze jakości albo przy stanowisku.
Pakiet przejdziesz w jeden wieczór, a pierwsze dane zaczniesz zbierać następnego dnia.
🚨 Pobierz bezpłatnie ➡️ Pakiet Od Quality Gate do CAPA
Chcesz poznać cały sposób pracy inżyniera jakości, od niezgodności i standardu po CAPA w 15 krokach? Zajrzyj do szkolenia Certyfikowany Inżynier Jakości.
Podsumowanie
Analiza Pareto to najprostszy sposób, żeby zamiast pięciu teorii mieć jedną decyzję. Potrzebujesz bramki, liczby sprawdzonych sztuk, 6 do 10 dobrych kategorii i dwóch tygodni danych. Potem sortujesz, liczysz, wybierasz wadę numer 1 z uwzględnieniem klienta i kosztu, uruchamiasz 8D i po kilku tygodniach robisz nowe Pareto.
W TulMet dwie kategorie dały 61% wad, a po sześciu tygodniach zadziory spadły ze 140 do 22 sztuk. Twój proces ma inne liczby, ale mechanizm jest ten sam. Postaw bramkę jeszcze w tym tygodniu. A jeżeli masz w szufladzie wykres Pareto, z którego nic nie wynikło, napisz w komentarzu, co poszło nie tak.